ه زرشک( از توابع تفت) به یک سایت توریستی – تفریحی برای گردشگران داخلی و خارجی
1-4 پیشینه تحقیق
در سطح جهانی، در زمینه تغییر کاربری معادن متروکه به سایت توریستی به عنوان نمونه می توان به دو سایت توریستی- تفریحی کیمبرلی و گلدریف سیتی در آفریقای جنوبی و نیز به پروژه ادن (Eden Project) در انگلستان اشاره کرد که هریک در نوع خود قابل توجه و منحصر بفرد می باشند. همچنین نمونه های دیگری از این دست و با کاربری های متنوع وجود دارند که در فصل بعد مورد بررسی قرار گرفتهاند. از آنجا که موضوع این پایان نامه در نوع خود و در سطح ملی، احتمالا مقولهای جدید است چراکه نمونه مشابهی برای مطالعه و بررسی و مقایسه در زمینه تغییر کاربری معدن متروکه صرفا به سایت توریستی یافت نگردید به جز پایان نامه ارشد سلطان محمدی(1386) در رشته استخراج معدن دانشگاه پلی تکنیک، در زمینه تحلیل برازندگی معدن موته در استان یزد، که بر تحلیل برازندگی پس از معدنکاری تاکید دارد. از این رو امید است تا در آینده ای نزدیک، با توجه به منابع معدنی و نیز ازدیاد معادن متروکه روباز در مملکت ما، در بررسی و امکان سنجی تغییر کاربری آن معادن متروکه و نیل به اهداف بلندمدت در زمینه گردشگری پایدار، در این باره اهتمام بیشتری صورت پذیرد.
1-5 سؤال ها و فرضیه های تحقیق
1-5-1 سؤال ها
* آیا بر مبنای تحلیل برازندگی معدن متروکه مذکور، تغییر کاربری منطقه معدنکاری شده(دره زرشک)، توانایی حفظ پویایی اقتصادی این مکان را دارد یا خیر؟
* با توجه به شرایط ذکر شده در این تحقیق و با بررسی تمام گزینه ها،آیا امکان تبدیل به سایت توریستی( گردشگری- تفریحی)، پس از بهره برداری از این معدن، وجود دارد یا خیر؟
1-5-2 فرضیه ها
* بنظر می رسد تغییر کاربری معدن متروکه دره زرشک پس از بهره برداری میتواند پویایی اقتصادی این مکان را حفظ نماید.
* تغییر کاربری سایت معدن متروکه روباز دره زرشک ، امکان آن را دارد تا به یک سایت توریستی بدل گردد.

1-6 متغیرها و شاخص های تحقیق
1-6-1 متغیرهای مستقل
* جامعه محلی( میزبان)
* اقلیم منطقه( میکروکلیما)
* اثرات باقیمانده از عملیات بهره برداری و استخراج معدن( در مدت 13 سال)
1-7 متغیرهای وابسته
* امکان تغییر کاربری سایت معدن متروکه
* امکان پیاده کردن گزینه های رایج کاربری سایت معدن متروکه
* امکان بدل شدن این سایت به یک سایت توریستی- تفریحی
* پیاده کردن ایده اکوتوریسم در منطقه( روستای دره زرشک)، بر مبنای توسعه توریسم پایدار
1-8 روش تحقیق و مراحل انجام کار
تصمیم گیری در مسایلی از نوع توسعه پایدار، که در آن متغیرهای سنجش ناپذیر و محدودیت های ضد و نقیض زیادی وجود داشته و این تصمیم گیری باید افراد ذینفع مختلف با علایق و ارزشهای متضاد را که در تعامل با یکدیگرند متقاعد سازد، کار بسیار پیچیده ای می نماید. بنابراین تنها راه حل برخورد با چنین مسائلی، داشتن یک دید چند بعدی نسبت به آنهاست. لذا تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه 1MADM، که کاربرد تعداد بسیاری از آنها امروزه رواج پیدا کرده است، برای تحلیل چنین مسائلی، بسیار مناسبند( عطایی: 1389: 47).
در مرحله اصلی این پایان نامه که به تفصیل در بخش پنجم به آن پرداخته خواهد شد، با همکاری تنی چند از کارشناسان مربوطه پرسشنامه های تدوین شده پاسخ داده شد و با تکنیک نرم افزار(Expert Chioce) به گزینه های مورد بحث بر اساس معیارها و شاخص های مربوطه وزن دهی گردید.
برای ارزیابی اوزان شاخص ها استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبیAHP2می تواند بسیار راهگشا باشد. با این حال در هنگامی که تعداد شاخص ها و گزینه ها زیاد بوده و نیاز به تصمیم گیری های گروهی باشد، مقایسات زوجی مورد نیاز این روش، می تواند زمان بر و طاقت فرسا باشد. در این صورت استفاده از روش های ساده تر همچون روش مقیاس توصیه می گردد (همان منبع: 48).
1-9 مفاهیم و واژه های کلیدی
* معدن متروکه
* تفت- دره زرشک
* توسعه پایدار
* تغییر کاربری معدن متروکه
* تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه(MADM)
* تکنیک وزن دهی(AHP)

2 فصل دوم- مبانی نظری و ادبیات تحقیق
2-1 مقدمه
در مبحث ادبیات تحقیق، آنچه در پی می آید، دربرگیرنده گزینه های ممکن پس از معدن کاری و سپس نمونه های متعدد و مشهوری از این دست در سطح بین المللی است؛ چرا که پیشینه ای از آن در کشور ما ایران یافت نگردید. در ادامه و در پیوند با موضوع مورد بحث که همانا امکان سنجی تغییر کاربری معدن متروکه روباز دره زرشک به سایت توریستی می باشد، به مفاهیم کاربردی مرتبط با این موضوع همراه با درج مدل های متعدد، پرداخته شده که از آن جمله است: مفاهیم گردشگری، توریسم پایدار، تبعات اجرای توریسم پایدار و موارد دیگر که در پی می آیند.

2-2 انواع گزینه های مدیریتی ممکن پس از بستن معدن
معدن روباز مس دره زرشک در روستایی به همین نام( از توابع شهرستان تفت در استان یزد)، قرار دارد که پس از استخراج و بهره برداری از آن، گودالی به عمق 350 متر حاصل از عملیات معدن کاری در این روستا رها شده و متروکه خواهد ماند. با در نظر گرفتن تمامی گزینه های رایج کاربری زمین در کشورهای پیشرو، در این روستا نیز می توان به تصمیم جامعی در خصوص تغییر کاربری این معدن متروکه روباز( با تاکید بر اجرای توریسم پایدار)، دست یافت.

جدول 1-2 هشت گروه از کاربری های زمین برای معادن کشور های مختلف (سلطان محمدی: 1386).
همان طور که مشاهده می شود، با توجه به تعدد و گستردگی انواع کاربری های زمین، استفاده از یک مدل تصمیم گیری تحلیلی، جهت انتخاب مناسب ترین گزینه برای یک سایت، ضروری به نظر می رسد. جهت اثبات این گفته، کافیست به مواردی توجه شود که در آنها انتخاب کاربری، بدون یک روند تحلیلی انجام گرفته است. روندی که حداقل عوامل تاثیرگذار را در تصمیم گیری دخالت بدهد. مثلا، هدف اولیه از بازسازی معدن مس بلانی استرالیا فقط با در نظر گرفتن نزدیکی آن به شهر بلانی، ایجاد شرایط و انجام اقداماتی بود که سایت معدن را برای کاربری مسکونی مهیا کنند. بعدا مشاهده شد که امکان جذب سرمایه تا حدی که سایت بتواند از حداقل استانداردهای مسکونی برخوردار گردد، وجود ندارد. بنابراین، پس از صرف هزینه و اقدامات بسیار زیاد، با توجه به اینکه سایت معدن برای عبور و مرور گاه و بیگاه جامعه محلی و احشام آنها امن بود، کاربری پارک و فضای سبز برای آن انتخاب گردید. با توجه به این مثال، دخالت دادن بیشترین شاخص هایی که احتمالا در تصمیم گیری انتخاب کاربری نهایی تاثیرگذارند، طی یک روند تحلیلی، می تواند راهگشا باشد( سلطان محمدی: 1386).

شکل1-2 انواع گزینه های مدیریتی ممکن، پس از بستن معدن- منبع: (سلطان محمدی: 1386)
2-2-1 بازگردانی
بازگردانی، اکوسیستم را مستقیما به شرایط اولیه بر می گرداند. در این گزینه، حتی خصوصیات ظاهرا نامطلوب شرایط اولیه اکوسیستم پیش از معدنکاری، احتمالا به عنوان بخشی از عملیات بازسازی پذیرفته می شوند. بازگردانی گزینه ای بسیار مناسب برای اکوسیستم هایی است که از نظر اکولوژیکی بی نظیر هستند و اجرای آن در مناطقی که زمین معدنکاری شده، بخشی از یک اکوسیستم بزرگتر با ارزش های اکولوژیکی و گردشگری بالا است، دلایل زیباشناختی دارد. بنابراین بازگردانی برای بازسازی معادنی که در اکوسیستم های بی نظیر و غیرقابل تعویض قرار دارند، یک پیش شرط است. از اطلاعات و منابع مورد نیاز برای پذیرش این گزینه می توان موارد صفحه بعد را ذکر کرد(Cao: 2007: 468):

* اطلاعات اکولوژیکی شرایط اولیه؛
* اکوسیستم های مرجع جهت کنترل پیشرفت بازگردانی؛
* منابع گونه های زیستی؛
* تخمین هزینه و طول دوره رفتارسنجی؛ و
* درک اهمیت اکوسیستم اولیه.
2-2-2 احیا
بازگردانی جانبدارانه یا احیای بعضی ویژگی های مطلوب یک اکوسیستم، به شرایطی بهبود یافته و قابل قبول تر از نظر اجتماعی، گزینه ای است که بارها در بازسازی معادن کشورهای مختلف تجربه شده است. گاهی ممکن است انتخاب چنین گزینه ای کاملا موفقیت آمیز باشد. مثلا رودخانه ای را در نظر بگیرید که پیش از معدنکاری هیچگونه بهره وری اقتصادی نداشته است، پس از بستن معدن بازگردانی وضعیت اولیه در دستور کار قرار میگیرد؛ ولی با توجه به نیاز های اجتماعی و اکولوژیکی، تمرکز ویژه ای روی احیای رودخانه جهت پرورش ماهی صورت میگیرد. می توان ادعا کرد که رودخانه پس از بازسازی معدن، ضمن حفظ وضعیت اولیه خود، شرایط بسیار مناسب تری از نظر اکولوژیکی نسبت به شرایط اولیه پیدا کرده است.
برا