ت نیل به اهداف آن یاری رسانند.
در استان خوزستان، انتظار میرود که در کتابخانههای دو دانشگاه بزرگ این منطقه، فناوری های اطلاعاتی، در جهت رشد و اعتلای هرچه بیشتر آموزش و پژوهش، به نحوِ صحیح و بهینهای مدیریت شوند و مورد استفاده قرار گیرند. بررسیهای اولیه، حاکی از آن است که در حال حاضر از چند و چون وضعیت مدیریت و بهرهگیری از فناوریهای اطلاعاتی در این دو سازمان بزرگ، اطلاعاتی در دست نیست. از آنجا که کسب شناخت از کمیت و کیفیت این وضعیت، و نیز برنامهریزی برای رشد و اعتلای نظامهای اطلاعاتی، مستلزم بررسی وضعیت موجود در مدیریت و بهره برداری از این فناوریها است (مؤمنی، 1380، ص. 18)، و از آنجا که “تصمیم سازی استراتژیک و سنجش سطح اجرای استراتژیها مبتنی بر سنجش عملکرد در سازمان است” (پل و بوی خورست7، 1380، ص. 3)، لذا در این پژوهش سعی خواهد شد تا با استفاده از الگوی تعالی سازمانی که یکی از الگوهای معتبر سنجش کیفیت است، عملکرد مدیران کتابخانههای دانشگاههای شهید چمران و علوم پزشکی جندیشاپور به عنوان دو دانشگاه اصلی و مادر در استان خوزستان، در زمینهی فناوری اطلاعات، مورد سنجش قرار گیرد تا بدینوسیله ضمن اینکه نحوهی عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در این کتابخانهها مشخص میشود، هم زمینهی لازم برای پرداختن به بهبود و تعالی نظام مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای این دو دانشگاه، فراهم شود و هم اینکه کارآییِ الگوی تعالی سازمانی در کتابخانهها محک زده شود.

1-3- ضرورت پژوهش
پرداختن به سنجش عملکرد در کتابخانهها با توجه به تحولات فناورانه دهههای اخیر، اجتناب ناپذیر است. “مهمترین و بارزترین دلیل ضرورت حمایت از سنجش عمکرد، این است که سنجش عملکرد، بخش مهمی از مدیریت مطلوب است.” (ابوت، 1377، ص. 2). همانطور که سایمونز8 (1999) نیز به آن اشاره دارد، آنچه که بر لزوم انجام مطالعاتی از نوع پژوهش حاضر میافزاید، این است که سنجش عملکرد، سبب خروج مدیریت از تصمیمگیری بطئی و ناگهانی و گرایش بهسوی تجزیه و تحلیل و تصمیمگیری بر مبنای اطلاعات واقعی و صحیح یا به عبارت واضحتر “مدیریت بر مبنای واقعیت”9 خواهد شد. به اعتقاد پل و بوی خورست (1380، ص. 20)، اگر سنجش عملکرد منعکس کنندهی تمام زوایای فعالیت سازمان نباشد، دست کم اطلاعات بسیار مفیدی برای ارتقاءِ سطحِ کیفیتِ خدمات ارائه خواهد کرد، چرا که تصویری از عملکرد فعلی سازمان را نشان میدهد و به مدیران کمک میکند تا عملکرد سازمان خود را در سالهای مختلف با یکدیگر مقایسه و علتِ عملکردهای پایین را شناسایی نمایند. با توجه به مطالب پیشگفته، و اینکه با پیشرفت فناوری، انتظار استفادهکنندگان کتابخانهها برای دریافت خدماتِ با کیفیت مدام در حال افزایش است (پائو10 و دیگران، 2000)، و با در نظر داشتن این نکتهی مهم که مدیریت یکی از حوزههای تأثیر پذیر فناوری اطلاعات است، با سنجش عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاههای شهید چمران و علوم پزشکی جندیشاپور، میتوان وضعیت موجود مدیریت فناوری اطلاعات را در این کتابخانهها نشان داد و آن را با وضعیت مطلوب مقایسه نمود. این ارزیابی میتواند ضمن آگاهی بخشیدن به مدیران کتابخانهها از وضعیت موجود، آگاهیهای لازم جهت اقدامات آتی را در اختیار آنها قرار دهد تا بر مبنای آن و با شناسایی نقاط قوت و ضعف مدیریت کتابخانههایشان در این زمینه، برای مدیریت مطلوب فناوریهای اطلاعات برنامهریزی نمایند.

1-4- اهداف پژوهش
در انجام پژوهش حاضر، اهداف زیر دنبال شده است:
1- سنجش عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاههای شهید چمران و علوم پزشکی جندیشاپور.
2- مقایسهی عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه شهید چمران با کتابخانههای دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور.
3- ارزیابی کاربرد الگوی تعالی سازمانی در حوزهی مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاهی.
1-5- سؤالهای پژوهش
سؤالهای مطرح شده در این پژوهش، به شرح زیر میباشند:
1- وضعیت موجود مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاههای شهید چمران و علوم پزشکی جندیشاپور، در مقایسه با الگوی تعالی سازمانی، چگونه است؟
2- عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه شهید چمران در مقایسه با الگوی تعالی سازمانی چگونه است؟
3- عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور در مقایسه با الگوی تعالی سازمانی چگونه است؟
4- آیا بین عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه شهید چمران و مدیریت فناوری اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور، در مقایسه با الگوی تعالی سازمانی، تفاوتی معنیدار وجود دارد؟
5- برای بهبود عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات در جامعهی مورد بررسی، به کدام ابعاد بایستی توجه شود؟

1-6- تعاریف عملیاتی

سنجش عملکرد: سنجش عملکرد، روشی است که با آن، عملکرد یک سازمان با استفاده از تجزیه و تحلیل مجموعهای از آمار و دادهها مورد ارزیابی قرار میگیرد. به عبارت دیگر، مقایسهی میان آنچه که سازمان انجام داده است با آنچه که میباید برای تحقق اهداف، انجام دهد و البته، نباید آنرا با “عملکرد بهتر”، همسنگ قلمداد نمود (پل و بوی خورست، 1380، ص. 15).
منظور از سنجش عملکرد در این پژوهش، بهرهگیری از پرسشنامهی الگوی تعالی سازمانی با استفاده از خرده معیارهایی است که با شرایط کتابخانه متناسب شدهاند تا بهوسیلهی آنها، به مجموعهای از آمار و دادههایی دست یافت که بتوان با تجزیه و تحلیل آنها، عملکرد مدیریت فناوری اطلاعات را در کتابخانههای دانشگاههای شهید چمران و علوم پزشکی جندیشاپور مورد ارزیابی قرار داد.

فناوری اطلاعات: در این پژوهش منظور از فناوری اطلاعات، مجموعهای از انواع رایانهها، سخت افزارهای رایانهای، نرم افزارهای مخصوص کتابخانه، واژه پردازها، پایگاههای اطلاعاتی، شبکهی جهانی وب و شبکههای رایانهای درون کتابخانهای میباشد که در کلیهی بخشهای یک کتابخانه اعم از اطلاع رسانی، مجموعه سازی، امانت، مرجع، فهرستنویسی ورده بندی، نشریات وغیره بهمنظور جمع آوری، سازماندهی و اشاعهی اطلاعات مورد استفاده قرار میگیرند.

مدیریت فناوری اطلاعات: منظور از مدیریت فناوری اطلاعات در این پژوهش، اعمال مدیریت در بهکارگیری، توسعه و پیاده سازی فناوری اطلاعات، برای تحقق اهداف راهبردی و عملیاتی در کتابخانههای مورد بررسی است.

فصل دوم:
مبانی نظری و پیشینهی پژوهش
مقدمه
گسترهی مفهومی کیفیت
زمینهی پیدایش و گسترش مطالعات مدیریت کیفیت
سنجش عملکرد و مدیریت کیفیت فراگیر
استفاده از الگوهای مدیریت کیفیت بهمنظور سنجش عملکرد
خلاصه و نتیجهگیری از مباحث نظری
پیشینهی پژوهش
پیشینهی پژوهش در خارج از کشور
پیشینهی پژوهش در ایران
خلاصه و نتیجهگیری از پیشینهی پژوهش

2-1- مقدمه
امروزه، کمتر سازمانی است که کیفیت، دغدغهی اصلی آن نباشد. به عقیدهی نگارنده، پدیداری حوزهی مدیریت کیفیت، ملهم از وقایع بعد از جنگ جهانی دوم، و نیاز سازمانهای صنعتی و تولیدی، و به سامان دادن اوضاع آشفته و پرچالش دههی 30 و40 میلادی میباشد. نتایج حاصل از بهکارگیری ایدههای مدیریت کیفیت در این سازمانها و اثبات کارآیی این ایدهها، از یکسو، و رویارویی با دنیای پرتغییر فناوریهای نوین، از سوی دیگر، به سرعت سبب تسری الگوهای مختلف مدیریت کیفیت، ابتدا در سازمانهای تولیدی، و سپس
خدماتی گردید. بدون تردید، تغییراتِ مداومِ دنیایِ فناوری و همگامی با این تغییرات و تحولات، در عصر حاضر که عصر کیفیت یا همان عصر مشتری مداری، و روزگاری است که تولیدکنندگانِ کالاها و ارائه دهندگان خدمات در آن زندگی میکنند، وظایف و مسؤلیتهای مدیران امروزی را دوچندان نموده و بر ماهیت حرفهای آنها، تأثیر بارزی نهاده است. مشخصهی عصر کیفیت، مشتری مداری و توجه به نیازمندیهای اوست و جلب نظر و حفظِ وفاداریِ مشتری، با وجود چنین مشخصهای، بسیار سخت و پیچیده است. در عین حال، بهبود کیفیت، از علایق مشترک تمامی سازمانها میباشد. کتابخانهها و مراکز اطلاع رسانی نیز بهواسطهی ماهیت خدماتیشان، از جمله سازمانهایی هستند که پرداختن به مقولهی کیفیت، آنها را قادر میسازد تا نیازهای مراجعان را با ارائهی خدمات با کیفیت بالا، برآورده سازند. مواجهه با دنیای فناوریهای اطلاعاتی و تغییرات فزایندهی آن، بدون تردید سبب تغییرِ نیازها، ارتباطات، مشاغل و خدمات مراکز اطلاعرسانی شد